Cái ăn cái mặc

TỰ DO VÀ TRÁCH NHIỆM

   Đây là bài viết được tổng hợp từ những lời văn khác, của những người khác, dưới góc nhìn của một người hoàn toàn xa lạ với tất cả những người trên.

  " Thứ cười chua chát hỏi San :

- Nếu gia đình anh có cách sinh nhai chắc chắn rồi anh có thể chỉ nghĩ đến anh thôi, thì anh sẽ làm gì?

- Tôi học vẽ. Tôi thích vẽ ngay từ hồi mười ba, mười bốn tuổi. Ông giáo nào cũng phải để ý đến cái khiếu về vẽ của tôi, bắt tôi vẽ những bức tranh treo trong lớp. Giá tôi được học, chắc tôi cũng có thể thành họa sĩ.

- Tôi thích làm một việc gì có ảnh hưởng đến xã hội ngay. Dân mình còn đói khổ, ngu dốt quá. Chúng ta phải chống ngay lại nạn đói và nạn dốt.

- Nếu vậy thì anh còn phàn nàn gì nữa ? Anh hiện đang thực hành ý nguyện của anh : anh dạy học để chống lại cái đói cho anh và vợ con anh, và chống lại cái dốt cho học trò anh.

   Thứ không để ý đến cái câu nói đùa của bạn. Y vẫn buồn rầu bảo :

-  Lắm lúc tôi muốn tàn nhẫn quá. Tôi muốn làm một thằng bất tử, chẳng nghĩ gì đến bố, mẹ, vợ, con để khỏi cái gì vướng bận thân. Phải là những người như thế, họa chăng mới theo được cái chí của mình. Lắm lúc tôi cầu cho vợ tôi ghét tôi, làm cho tôi ghét .... "

     Dẫu sao thì Thứ và San vẫn đều là giáo khổ trường tư. Trên đầy là những dòng trích trong " Sống Mòn" của Nam Cao.  " Thứ thường có những lúc sực nhớ đến những cao vọng của mình ngày xưa, ngán ngẩm buồn ". Y tiếc cho mình, y nghĩ rằng nếu không phải bị cái nghèo, cái khó, cái lo cơm ăn, áo mặc của y và gia đình y thì y đã làm được một cái gì đó. Lắm lúc y thấy tức. Lắm lúc y nghĩ như muốn bỏ quách cái trách nhiệm ấy của y đi để y được tự do, tự do làm điều y muốn, làm gì đó " ảnh hưởng đến xã hội ngay ". Nhưng khi đó y vẫn là y, y với San chả liều được - San đã nói vậy mà.

      " Con người không chỉ đơn giản tồn tại mà họ còn luôn quyết đinh mục đích tồn tại của mình và quyết định cả về con người mà họ muốn trở thành.

        ...mỗi người đều có quyền tự do thay đổi quan điểm, lối sống của mình bất kỳ lúc nào.

       Tuy nhiên, tự do không phải là điều tối thượng. Tự do chỉ là một phần của câu chuyện và là một nửa sự thật. Tự do là những gì còn lại sau khi bỏ mặt tiêu cực trong một tổng thể, trong đó khía cạnh tích cực của tông thể ấy là tránh nhiệm. Thực ra, chủ trương tôn thờ chủ nghĩa tự do có nguy cơ bị biến thành chủ nghĩa độc đoán trừ khi tự do phải luôn gắn liền với trách nhiệm. Đó là lý do vì sao tôi đã khuyến nghị rằng bức tượng Thần tự do ở bờ Tây cần được bổ sung thêm một bức tượng Thần trách nhiệm ở Bờ Đông "

     Đó là những lời của bác sĩ tâm lý Viktor E. Frankl trong cuốn " Đi Tìm Lẽ Sống" . Chủ nghĩa tự do quá mức làm người ta sống tùy tiện, bừa bãi, làm người ta ích kỉ. Để cân bằng lại thì trách nhiệm với mình, với người khác, với xã hội sẽ giúp ta không đi quá giới hạn.

     Còn chúng ta đang sống trong xã hội thế nào ? Quá nhiều sự ràng buộc, từ văn hóa cho tới ngôn ngữ, thậm chí cả trong giáo dục. Ta nên nói thế này, xương hô thế này, cư xử thế nọ, nên làm cái này, không nên làm cái kia, nên chọn nghề này, không phải nghề kia. Trước khi phải làm điều gì thì lại phải cân nhắc tới thể diện, có thể bỏ qua thể diện của mình vì nó chả đáng nhưng ta lại bắt đầu nghĩ đến thể diện của gia đình. Ta luôn quan tâm đến chuyện người ta sẽ nghĩ gì về ta. Chưa kể vấn đề kinh tế đã kìm hãm bao nhiêu con người. Tự do ở đâu ?

     Chúng ta cần tự do.
     Tự do yêu thương nhau, tự do thể hiện cảm xúc, mọi cảm xúc. Không che đậy, không sợ sệt.
     Tự do làm những việc mình muốn, mình đam mê. Tự do phát triển bản thân.
     Tự do quyết định con người mình.
     Từ đó chúng ta sẽ tự do sáng tạo, tạo nên những giá trị.

     Nhưng quả thực như Frankl nói tự do phải gắn liền vơi trách nhiệm. Tự do quyết định thì cũng phải có tránh nhiệm với quyết định đó. Trước khi hành động vẫn phải xét đến sự ảnh hưởng của nó với những người xung quanh, đặc biệt với những người thân của mình. Nhiều khi ta nghĩ có thể buông xuông tất cả, bỏ mặc tất cả, sống như thể ta từ vách đá chui ra không có can dự tới bất kì ai trên thế gian này. Nhưng như giáo San nói vơi Thứ : chúng ta chả liều được đâu.